Vragen over bloembollen en dahlia's

In december kan bijna altijd nog. In januari vaak ook, zolang de grond niet bevroren is. Bollen die laat de grond in gaan bloeien meestal iets later en soms iets korter, maar ze doen het.

Wat je vooral niet moet doen: ze bewaren tot volgend najaar. Een bol is een levend plantje met een voorraadje voedsel erbij, en dat voorraadje raakt op. Een jaar in een la overleeft hij niet.

Tip. Is de grond bevroren en gaat het nog even duren? Plant ze dan in potten met potgrond en zet die tegen een muur of in een koude kas. In het voorjaar zet je het hele kluitje uit.

Vuistregel: twee tot drie keer de hoogte van de bol. Een bol van 5 centimeter komt dus 10 tot 15 centimeter diep, gemeten van de bovenkant van de bol tot het maaiveld.

De punt naar boven, de platte kant met het wortelaanzet naar beneden. Bij sommige bolletjes, zoals winterakoniet of een knolletje anemoon, zie je nauwelijks welke kant welke is. Leg hem dan op zijn kant. De plant corrigeert dat zelf.

Te ondiep is een veel groter probleem dan te diep. Te ondiep geplante bollen vriezen eerder kapot en worden makkelijker opgegraven.

Meer dan je denkt. Bollen staan zelden te dicht, wel te dun.

• Border, groepje: 40 tot 60 grote bollen (tulp, narcis) per vierkante meter voor een vol effect. In losse groepjes van zeven tot vijftien, geen rijtjes.
• Verwilderen in gras: 50 tot 100 kleine bolletjes per vierkante meter voor een tapijt.
• Pot: schouder aan schouder, zolang ze elkaar niet raken. In een pot van 30 centimeter passen makkelijk 20 tulpen.

Gooi ze met een handvol over het bed en plant ze waar ze vallen. Dat ziet er natuurlijker uit dan wat je zelf zou uitmeten.

Tussen begin oktober en eind december, voor de eerste vorst. De grond moet nog bewerkbaar zijn, dat is het enige echte criterium.

• Narcissen, krokussen, blauwe druifjes en ander klein spul: vanaf begin oktober. Die maken het liefst nog wat wortels voor de winter.
• Tulpen: bewust later, vanaf halverwege oktober tot in november. In warme grond is de kans op tulpenvuur groter.
• Dahliaknollen: die horen juist in het voorjaar de grond in, na de laatste nachtvorst. Meestal half april tot half mei.

Meer over de bollen zelf staat in onze gids over biologische bloembollen.

Koel, donker en vorstvrij. Een bijkeuken of een schuur die niet bevriest is precies goed.

Leg ze los in een geperforeerde krat, eventueel met wat krantenpapier ertussen. Wat je nooit moet doen is ze in een afgesloten plastic bak of zak stoppen: het vocht kan er niet uit en dan schimmelen ze. Lucht erbij is het hele idee.

Kijk in januari en maart even. Een knol die zacht wordt haal je eruit voor de rest aansteekt, een knol die helemaal verschrompelt heeft het te droog en te warm.

Twee dingen, en ze werken allebei.

Toppen. Als de plant zo'n 30 centimeter hoog is en drie of vier bladparen heeft, knip je de bovenste scheut eraf. De plant vertakt zich dan en maakt in plaats van één dikke stengel er vijf of zes. Meer bloemen, steviger plant. Zie dahlia's toppen.

Blijven plukken. Elke bloem die je afknipt of die uitgebloeid is en je weghaalt, is een bloem waar de plant geen zaad van maakt. Hoe meer je plukt, hoe meer je krijgt. Een dahlia is daarin echt onvermoeibaar.

Knip uitgebloeide bloemen weg tot op de eerste zijscheut, niet alleen het kopje.

Ja, en voor borderdahlia's is dat zelfs een prima vaste plek. Neem een pot van minimaal 30 liter voor een gewone dahlia, groter voor de forse soorten.

Twee dingen om rekening mee te houden: een dahlia in een pot drinkt veel, in de zomer soms dagelijks, en hij heeft meer voeding nodig dan in de volle grond. Om de twee weken wat organische mest erbij.

In het najaar zet je de hele pot droog en vorstvrij weg, of je rooit de knol zoals uit de volle grond. Zie dahlia's in pot planten.

Dat hangt af van je grond.

• Zandgrond: ze kunnen blijven zitten. Dek af met een dikke laag stro of een winterdoek. Water loopt weg, dus rot is minder snel een probleem.
• Kleigrond: rooi ze in elk geval. In een natte, vriezende winter rotten ze weg.

Rooi na de eerste nachtvorst, als de plant is uitgebloeid en het loof zwart is geworden. Laat de knollen daarna ongeveer twee weken drogen in een krat op een droge plek, want tussen de knollen zit veel vocht.

De hele werkwijze staat in dahlia's overwinteren.

Jonge dahliascheuten zijn ongeveer het lekkerste wat er in een voorjaarstuin staat. De kwetsbare periode is kort: zodra de plant een centimeter of dertig is, is het gevaar grotendeels voorbij.

Wat werkt:

• Voorkweken in een pot en pas uitplanten als de plant al stevig is. Verreweg het effectiefst.
• 's Avonds met een zaklamp langslopen in de eerste weken. Saai, maar het werkt beter dan wat dan ook.
• Een ring van scherp zand of schelpengruis rond de plant, opnieuw aanbrengen na regen.
• De tuin niet te netjes houden: egels, loopkevers en vogels doen het meeste werk.

Meer in slakken bij dahlia's.

Buiten pas als de kans op nachtvorst voorbij is, dus meestal half april tot half mei. Een dahlia is een vorstgevoelige plant uit Mexico, geen bol die de winter in de grond doorstaat.

Wil je eerder bloei: pot de knollen in maart op in een pot binnen of in een koude kas en zet ze na de ijsheiligen buiten. Dat scheelt drie tot vier weken.

Plantdiepte ongeveer 10 centimeter, met de stengelresten naar boven. Plantafstand 60 tot 80 centimeter voor de grote soorten, 40 centimeter voor borderdahlia's.

Ja, en voor veel mensen is het de leukste manier omdat je de pot kunt neerzetten waar je hem ziet.

Wat je nodig hebt: een pot met gaten in de bodem, en grond die water doorlaat. Ongeveer half potgrond en half scherp zand werkt goed. Zet de pot op pootjes of tegels zodat het water eruit kan.

In een pot staan bollen kouder dan in de volle grond, want de vorst komt er van alle kanten bij. Een terracotta pot tegen een muur redt het meestal prima, maar een dunne plastic pot midden op een winderig balkon is een risico. Bij strenge vorst even tegen de gevel zetten of in noppenfolie wikkelen.

Bollen in lagen boven elkaar in dezelfde pot, zodat je van februari tot mei achter elkaar bloei hebt uit één bak.

Werk van onder naar boven, van laat naar vroeg:

• Onderin, zo'n 20 centimeter diep: de laatbloeiers, meestal tulpen.
• Midden, rond 12 centimeter: narcissen.
• Bovenin, 5 tot 8 centimeter: krokus, blauwe druifjes, sneeuwroem.

Tussen elke laag een paar centimeter grond. Zet de bollen niet precies boven elkaar, dan groeien de onderste er netjes tussendoor omhoog.

Tip. Neem een diepe pot, minimaal 30 centimeter. In een ondiepe bak kun je maar twee lagen kwijt en dan wordt het gedrang.

Ja, en het is een van de mooiste dingen die je met bollen kunt doen. Wel met één voorwaarde: je moet dat stuk gras tot eind mei met rust kunnen laten.

De gouden regel is maai pas als het blad geel en slap is, ongeveer zes weken na de bloei. In die zes weken laadt het blad de bol op voor volgend jaar. Maai je eerder, dan is het na twee seizoenen afgelopen.

Praktisch: kies een hoek of een strook langs de rand, niet het hele veld. Dan kun je de rest gewoon blijven maaien en ziet het er ook nog bedoeld uit.

Plant royaal, 50 tot 100 kleine bolletjes per vierkante meter. Steek met een spade een plag omhoog, leg de bollen eronder en klap het gras terug.

Dat ligt niet aan jou. De meeste grote tuintulpen zijn zo doorgekweekt op één grote bloem dat er na die bloei weinig energie overblijft om een nieuwe bol van formaat te maken. Jaar twee geeft nog wat blad en een enkele bloem, daarna is het op.

Wat helpt: diep planten (zeker 15 centimeter), op een plek die in de zomer droog en warm is, en het blad laten staan tot het geel is.

Wil je tulpen die wel terugkomen, kies dan botanische tulpen. Die zijn kleiner en fijner, maar ze blijven jarenlang.

De soorten die dicht bij hun wilde vorm staan. Die zijn niet doorgekweekt op één grote bloem, maar op overleven.

• Narcis: de betrouwbaarste van allemaal, en ze breiden zich uit.
• Boerenkrokus (Crocus tommasinianus): dé verwilderkrokus, februari en maart.
• Blauwe druifjes: bijna onverwoestbaar.
• Sneeuwklokje, zomerklokje, sneeuwroem, winterakoniet.
• Boshyacint: onder bomen.
• Botanische tulpen: de kleine wilde tulpen, de enige tulpen die het echt jaren volhouden.

De eerste bloei heb je meteen het eerste voorjaar. Uitbreiding zie je vanaf jaar twee of drie, en een echt tapijt vraagt drie tot vijf jaar geduld. Meer hierover in stinzenbollen en verwilderingsbollen.

Een droog bruin velletje, een blauwig waas of een klein droog plekje: gewoon planten. Dat is opslagschimmel op de buitenkant en die verdwijnt in de grond.

Voelt de bol zacht en indrukbaar als een rotte ui, of is hij vochtig en ruikt hij muf: niet planten. Die is van binnenuit weg.

Bewaar bollen die je nog niet plant koel, donker en luchtig. Nooit in een gesloten plastic zak, daar broeien ze. Een kartonnen doos of een open krat in de schuur is precies goed.

Zit er veel tussen dat niet deugt? Mail ons met een foto op support@degroenemakers.nl, dan lossen we het op.

Krokussen en tulpen zijn favoriet. Narcissen worden bijna nooit aangeraakt, die zijn giftig voor knaagdieren. Dat is meteen de makkelijkste oplossing: plant narcissen tussen je krokussen.

Werkt ook goed:

• Een stuk kippengaas over het plantvak, net onder het maaiveld. De bollen groeien er doorheen, de dieren niet.
• Bollen in een plantmandje zetten.
• Goed aandrukken en het losse blad opruimen na het planten, want vers omgewoelde grond is een uitnodiging.

Een schimmel die tulpen aantast. Je herkent het aan grijsbruine vlekken op blad en bloem, misvormde scheuten en planten die blijven steken.

Wat helpt:

• Plant tulpen pas vanaf halverwege oktober, als de grond is afgekoeld.
• Plant ze niet elk jaar op dezelfde plek. Wissel af, minstens drie jaar.
• Ruim aangetaste planten helemaal op, inclusief bol, en gooi ze niet op de composthoop.
• Zet ze niet te dicht op elkaar in een hoek zonder luchtbeweging.

Op een natte plek is de kans groter. Het is een van de redenen om tulpen op een goed doorlatende plek te zetten.

Ja, veel wel. Narcissen, tulpen, hyacinten en sneeuwklokjes bevatten stoffen die bij honden en katten braken, diarree en soms ernstiger klachten geven. De bol zelf is het gevaarlijkst, en juist dat is het deel dat een gravende hond te pakken krijgt.

Heb je een graver: plant ze onder een stuk gaas, of houd het bij een pot die hoog staat. Heeft je huisdier toch een bol opgegeten, bel dan de dierenarts en zeg om welke soort het gaat.

Bij verwilderaars nooit. Die wil je juist met rust laten.

Bij grote tulpen kan het zin hebben als je grond in de zomer nat blijft: rooi ze als het blad geel is, laat ze drogen en bewaar ze koel en donker tot oktober. Eerlijk gezegd doen de meeste mensen dit niet, en dat is ook prima. Tulpen zijn goedkoop genoeg om als eenjarige te behandelen.

Word je bloei minder terwijl de pol steeds dikker wordt? Dan staan ze te dicht op elkaar. Rooi de pol na de bloei, haal hem uit elkaar en plant de bollen in het najaar verspreid terug.

Laten staan tot het vanzelf geel en slap wordt. Dat blad is bezig de bol te vullen voor volgend jaar. Knip je het groen weg, dan haal je precies dat weg.

Wat je wel meteen mag doen: de uitgebloeide bloem eraf halen. Dan steekt de plant geen energie in zaad. Bij narcissen scheelt dat merkbaar.

Het blad opbinden of invlechten, zoals je soms ziet, kun je beter niet doen. Het ziet er netter uit maar het blad kan dan minder licht opvangen.

Najaarsbollen (tulp, narcis, muscari en dergelijke) gaan rond eind oktober de deur uit, zodra ze bij ons binnen zijn. Dat is precies op tijd om te planten.

Veel bollen staan in voorverkoop: je bestelt nu, wij oogsten en versturen in het seizoen. Dat scheelt verspilling en je krijgt versere bollen.

Let op: een bestelling gaat in één keer compleet de deur uit. Zitten er ook artikelen bij die eerder leverbaar zijn, dan wacht de hele bestelling op de bollen. Wil je iets eerder hebben, bestel dat dan apart.

Alles over levering staat bij Bestellen & bezorgen.

Bloembollen, dahliaknollen en planten zijn natuurproducten. Een enkele keer valt een oogst tegen of blijkt een partij niet goed genoeg om te versturen.

Gebeurt dat, dan horen we het meestal ruim voor de verzending en nemen we contact met je op. Je kiest dan zelf: geld terug voor dat deel, of een vergelijkbare soort ervoor in de plaats. We sturen niet ongevraagd iets anders.

Biologische bollen zijn geteeld zonder chemische bestrijdingsmiddelen en zonder kunstmest, en dat is gecontroleerd. Op onze biologische bollen zit het Skal-keurmerk, NL-BIO-01.

Waarom het uitmaakt: de gangbare bollenteelt is een van de meest bespoten teelten van Nederland. Die middelen komen in de bodem en in het water terecht, en een deel zit ook nog in de bol die jij in je tuin stopt. Voor bijen die op je krokussen afkomen scheelt dat.

In je tuin merk je het vooral aan wat er níet gebeurt. De bloemen zijn niet anders van kleur of geur. Wat je wel ziet: biologische bollen zijn soms wat ongelijker van formaat, want ze zijn niet met groeiregulatoren op maat gebracht.

Meer hierover: biologische vs. gangbare bloembollen.

Soms iets kleiner en vaker ongelijker van maat, ja. Dat komt doordat er niet met kunstmest is doorgevoerd en er geen groeiregulatoren gebruikt zijn.

Op de bloei heeft dat nauwelijks effect. Bolmaat bepaalt vooral hoe snel en hoe groot de eerste bloem komt, niet of de plant het doet. Bij verwilderaars maakt het al helemaal niet uit, want die bouwen zichzelf in een paar jaar op.

Wat je wel eerlijk moet weten: biologische bollen zijn duurder. Er gaat meer handwerk in en de uitval bij de teler is hoger.

Verrassend veel, want de meeste voorjaarsbollen bloeien voordat de bladeren aan de bomen zitten. Onder een loofboom is het in maart gewoon licht.

• Boshyacint: gemaakt voor onder bomen, en breidt zich vanzelf uit.
• Sneeuwklokje en winterakoniet: bloeien nog voor de rest wakker is.
• Blauwe druifjes: doen het overal, ook in halfschaduw.
• Dichtersnarcis en andere narcissen: prima in lichte schaduw.

Waar het niet lukt is onder naaldbomen en onder een dichte beukenhaag: daar is het het hele jaar donker en droog. Tulpen willen echt zon, die worden in schaduw slap en bloeien maar één jaar.

Vroegbloeiers zijn het waardevolst, want in februari en maart is er nog bijna niets te halen. Een hommelkoningin die dan wakker wordt, heeft precies dat nodig.

• Boerenkrokus: bij de eerste zonnestralen staat hij vol. Waarschijnlijk de beste bol die je voor bijen kunt planten.
• Sneeuwroem, blauwe druifjes, winterakoniet: vroeg en rijk aan nectar.
• Botanische tulpen en wilde soorten: open bloemen waar insecten bij kunnen.

Gevulde bloemen zijn mooi maar voor insecten nutteloos: de meeldraden zijn tot blaadjes verbouwd, dus er valt niets te halen. Wil je iets voor de bijen doen, kies dan enkelbloemige soorten.

Het enige waar bollen echt aan hechten is dat het water weg kan. Een bol die de hele winter in een natte kuil staat, rot. Verder zijn ze niet kieskeurig.

Op zware klei: strooi een handje scherp zand onderin het plantgat, dan staat de bol niet direct in de natte grond. Of maak een verhoogd bed. Op een plek waar na regen een plas blijft staan, moet je geen bollen zetten.

Op zandgrond heb je dit probleem niet. Daar drogen bollen juist eerder uit, wat vooral in het voorjaar merkbaar is bij droogte.

Bemesten hoeft niet bij het planten. De bol heeft alles voor de eerste bloei al bij zich.